ABD ile İsrail’in İran’a açtığı savaşta 45 gün geride kalırken, değişen savaş sistemleri daima gündemde oldu. Savunma ve dış siyaset analisti Suat Delgen, bu bağlamda öne çıkan noktaları, ABD’nin deniz ablukasını ve Türkiye’nin atabileceği adımları Cumhuriyet’e anlattı.
SOSYAL MEDYA KULLANIMI VE HÜRMÜZ
Delgen birinci olarak, mozaik savunma doktrininin İran için bir oyun değiştirici olduğunu söyleyerek, “Normalde bir ya da iki komuta merkezi olur, buraları vurduktan sonra düşmanın komuta sistemlerini zapturapt altına alırsınız. Lakin İran dağıtık bir mimaride savaştığı için uzun mühlet dayanabildi” dedi.
İran’ın atlamalı frekanslar kullanarak elektronik harbe karşı başarılı bir imtihan verdiğini de belirten Delgen, “Ayrıca İran, hücumlarını sermaye merkezi olan, istikrar adası olarak görülen Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönlendirerek, buradaki data merkezlerini vurarak, bütün dünyanın dikkatini buraya çekti. ‘Bu savaş yalnızca beni yakmaz, herkesi yakar’ dedi. Münasebetiyle global sermayeyle işbirliği içerisinde olan İngiltere ve Avrupa Birliği ülkeleri, Amerika Birleşik Devletleri’nin NATO’dan taleplerine reaksiyonsuz kaldılar” kelamlarını kullandı.
İran’ın bu süreçte güçlü bir kamu diplomasisi yürüttüğünü de söz eden Delgen, “İngilizce yayın yapan Arap kanallarını takip ettiğimde, mevzuya hakim İranlı akademisyenlerin yayınlara katıldığını gördüm. Tezlerini çok âlâ anlattılar. Artı İran, toplumsal medyayı, büyükelçilikleri aracılığıyla çok yeterli kullandı. İran rejimi aslında çok tanınan ve matah bir rejim olmamasına karşın, böylelikle sempati kazandı” değerlendirmesini yaptı.
ABD’NİN DENİZ ABLUKASI NİYE?
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasına işaret eden Suat Delgen, “Bunu o denli bir anda yaptılar ki, dünya kamuoyu çok fazla itiraz etmedi. ‘Adamlar mevt kalım gayreti veriyor, ne yapsınlar’ üzere bir algı oluştu. Fakat savaş ilerledikçe, Körfez ülkelerinin canı daha çok yandıkça, artık herkes sorun yaşamaya başladığından, İran üzerinde uzlaşma baskısı artıyor” tabirlerini kullandı. Kelamı ABD’nin evvelki gün başlayan deniz ablukasına getiren Delgen, “Anladığım kadarıyla burada birkaç niyet var. Birincisi, İhtilal Muhafızları’nın petrol ticaretini keserek onların elini zayıflatmak. İkincisi, İran’da başkan takımdan çok fazla insan öldürdükleri için, birlikte çalışılabilecek bir İran idaresi oluşturmak ve böylelikle Hürmüz’ü direkt ya da dolaylı denetim etmek. Üçüncüsü ise Amerika, Körfez ülkelerinde yatırımları olan Çin’in tesirini kırmak istiyor. Bu yüzden Çin, muhakkak bir noktada, daha fazla ziyan görmemek ismine İran’a ‘Dur’ demek zorunda kalacak” kelamlarını sarf etti. Öte yandan Yemen’deki İran takviyeli Husilerin Babülmendep Boğazı’nı kapatma ihtimalinden bahseden Delgen, “Bunun gerçekleşmesi halinde Mısır, gelirleri düşeceği için sessiz kalmayacak. Mısır’ın sessiz kalmadığı bir yerde, Suudi Arabistan’ın ve öteki Körfez ülkelerinin de daha yürekli hareket edeceği ve Pakistan’ın, ittifak mutabakatı nedeniyle Suudi Arabistan yanlısı bir tutum almak zorunda kalacağı kaideler oluşabilir. Bu da İran’a baskıyı artırabilir” dedi.
‘EN KRİTİK NOKTA YAPAY ZEKÂ VE AÇIK KAYNAK İSTİHBARAT KULLANIMI’
Delgen bunların yanında, “Bana kalırsa savaşın en kritik, en dikkat cazibeli tarafı, açık kaynak istihbarat sistemleri ve yapay zekâ sistemlerinin birlikte, faal bir halde kullanılması. Böylelikle hedefleme yapılması. ABD, 13 bin maksada angaje olunduğunu açıkladı. 13 bin angajman için istihbarat hazırlığı, bilginin toplanması, tahlil edilmesi, daha sonra bunların hedeflenmesi ve bu gayelere gidecek uçaklara buyrukların çıkarılması… Bunlar olağanda önemli bir bir insan gücü gerektirir, ancak bu savaşta bunları yapay zekâ temelli açık kaynak sistemler yaptı” dedi. Delgen, bunun vakit zaman, istenmeyen sonuçlar yarattığından da bahsetti. Ayrıyeten, ABD’nin uydu tabanlı keşif gözetlemesinin, İran’ın başlangıçtaki füze kabiliyetini önemli oranda azalttığını söyledi.
‘TÜRKİYE ANTİ BALİSTİK SİSTEMİNİ DERHAL OLUŞTURMALI’
Türkiye’nin tüm bu tablodan çıkarabileceği dersler konusunda ise Delgen, “Çelik Kubbe ya da ismine ne derseniz deyin, bütün savunma sanayi projeleri gözden geçirilerek, bütçelendirme önceliklendirilerek, gerekli ARGE çalışmaları yapılarak, derhal balistik hava füze savunma sistemine sahip olunması gerekiyor. İkincisi de Türkiye insansız hava araçlarında önemli bir muvaffakiyet kazandı, ancak bu kesim çok hızlı değişiyor. Bu bahiste Türkiye ile Ukrayna ortasında önemli bir işbirliği geliştirilebilir. Türkiye ve Ukrayna Körfez pazarına bir arada girebilirler. Lakin burada Rusya ile art kapı diplomasisinin de güzel yürütülmesi, dengelerin gözetilmesi gerekiyor” dedi.
