İsmail Şahin – ABD ile İran’ın görüşmeler için yine masaya oturmaya hazırlandığı belirtiliyor. AP ajansı görüşmelerin yarın yapılabileceğini lisana getirirken başka kaynaklar pazar gününe kadar mutlaka tarafların masaya oturma eğiliminde olduğunu söz ediyor.
Tahran idaresi ABD ve İsrail akınlarının yol açtığı ziyanlar için birinci etapta 270 milyar dolarlık tazminat hesaplandığını açıkladı. Tahran ayrıyeten, ataklarda rol aldıkları teziyle körfez ülkeleri Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn ve Ürdün’den de tazminat talep etti. ABD’nin Hürmüz Boğazı’na uyguladığı ablukaya karşın yaptırımlı 2 Çin gemisi dün boğazdan geçiş yaptı. Uzmanlar, ablukanın Trump’ı ‘Amerikan zaferi’ olarak sunabileceği bir sonuncu tahlile yaklaştıracağından kuşku duyduklarını belirtti. Suudi Arabistan’ın da ABD’ye ablukayı sona erdirmesi için baskı yaptığı belirtiliyor.
Kabul görecek anlaşma
Dünya petrol sevkiyatının yüzde 20’sini geçtiği Hürmüz’ün fizikî olarak açılması, ‘krizin bittiği’ değil, yalnızca ‘iyileşme sürecinin başladığı’ an olarak kabul ediliyor. Uzmanlara nazaran mevcut tabloda boğazın kısa vadede tam kapasiteyle açılmasının sıkıntı olduğunu, açılsa bile güç akışının eski düzeylere dönmesinin vakit alacağını vurguluyor. İsrail merkezli Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü uzmanlarından Danny Citrinowicz, İran’ın geri adım atmasının beklenmediğini belirterek, “Bu adımın global iktisat üzerindeki tesiri İran’dan daha ağır olabilir. ABD’nin İran idaresinin kabul edeceği bir uzlaşma arayışına yönelmesinin daha dorğu olacağına inanıyorum” değerlendirmesinde bulundu.
Etkisi 6-10 ay sürer
Analistlere nazaran kriz yalnızca fiziki akışı değil, fiyatlamaları da kalıcı biçimde etkiliyor. En makus senaryoda Körfez ve İran’daki güç altyapısının önemli ziyan görmesi halinde global arzın yaklaşık yüzde 25 daralabileceği, petrol fiyatlarının 200 dolar düzeyine kadar çıkabileceği söz ediliyor. Bu türlü bir şokun tesirlerinin 1 ila 2 yıl, hatta daha uzun sürebileceği belirtiliyor. Daha optimist senaryoda ise çatışmanın denetim altına alınması ve boğazın tekrar açılmasıyla arzın birkaç ay içinde toparlanabileceği öngörülüyor. Lakin bu durumda bile petrol fiyatlarının 120 dolar civarında kalması ve en az 6-10 ay yüksek seyretmesi bekleniyor. Petrol ticaretinde hala belirsizlik hakim olduğu için tüccarlar ‘Jeopolitik Risk Primi’ni fiyatlamaya devam ediyor. PMV Oil analisti Tamas Varga’ya nazaran Brent petrolün yine 70 dolarlar düzeyine gelmesinin bir yahut iki yıl sürebileceğine dikkat çekti.
Bekleyen gemiler
Basra Körfezi’nde 187 tankerde toplam 172 milyon varil ham petrol ve rafine eser bulunuyor. Körfezdeki sularda bekleyen ham petrolün yaklaşık yüzde 40’ı Suudi Arabistan, yüzde 30’u Irak, yüzde 19’u Birleşik Arap Emirlikleri, yüzde 16’sı Kuveyt ve yüzde 13’ü İran’a ilişkin. 14 yüklü LNG tankeri de tıpkı halde beklemede. Boğaz bugün açılsa bile yüzlerce tankerin yine sıraya girmesi, sigorta süreçlerinin güncellenmesi vs haftalar sürecek. Hürmüz’den çıkan petroller de çabucak bir rahatlamaya da yol açmayacak birinci etapta ülkelerin kullandığı stratejik rezerv depoları doldurulacak. Bu da piyasadaki özgür petrol ölçüsünün bir müddet daha kısıtlı kalması anlamanı geliyor. LNG terminallerinin çalışma prensibi petrol tankerlerinden daha hantal olduğu için, gaz arzının olağana dönmesi petrol akışından çok daha uzun sürecek. Bu durum da artan fiyat avantajı sayesinde ABD’ye kaya gazı satımında büyük bir avantaj sağlamış olacak.
‘Aksaklıklar petrolü zirveye taşıyabilir’
ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinde yaşanan aksaklıkların sürmesi nedeniyle petrol fiyatlarının gelecek birkaç hafta içinde tepe yapabileceğini söyledi.
Wright, Semafor World Economy Konferansı kapsamında yaptığı konuşmada, Hürmüz Boğazı’ndaki tansiyonun güç fiyatları üzerine tesirini kıymetlendirdi.
Wright, “Hürmüz Boğazı’ndan manalı gemi trafiği sağlanana kadar güç fiyatlarının yüksek ve hatta artıyor olduğunu görebiliriz. Petrol fiyatlarının tepe yapması da muhtemelen önümüzdeki birkaç hafta içinde gerçekleşecek” tabirlerini kullandı. Fiyatların düşüşe geçmesinin ise savaşın sona ermesine bağlı olduğunu aktaran Wright, yaz aylarına kadar düşüş görmenin “iddialı” olacağını söyledi.
40 ülke toplanıyor
Fransa ve İngiltere, Hürmüz Boğazı’nda deniz nakliyatının güvenliğini sağlamak maksadıyla ‘savunma odaklı bir misyon’ oluşturmak için cuma günü 40 ülkeyi bir ortaya getiren bir toplantı düzenleyecek. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer görüşmeye eş başkanlık edecek.
