OZAN ÖMER KADÜKER – Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta okullarda yaşanan hücumların akabinde dijital oyunların çocuklar ve ergenler üzerindeki tesirleri yine tartışma konusu oldu. Hususla ilgili uzmanların görüşleri şöyle:
Duyarsızlaşma tehlikesi
Çocuk-Ergen Psikoloğu Serhat Çıkman: Oyunlarda ölen bir karakter bir saniye sonra yine doğar. Sanal savaş oyununda şiddetin hiçbir acı sonucu yoktur. Saatlerce bu ortamda vakit geçiren bir çocuğun beyni, şiddete karşı duyarsızlaşır. Duyarsızlaşan bir zihin, gerçek hayatta bir silahı kaldırdığında, olması gereken endişe ve acıma hislerini üretemez. Bu gençlerin zihninde okul bir harita, öğretmenler yahut öğrenciler birer amaç, hücum ise bir misyon olarak kodlanmış olabilir. İntihar ise, oyunlardaki ‘görev bitti, karakter çıkıyor’ mantığının trajik bir yansımasıdır. 9-17 yaş için yetişkin şiddet içerikli oyunlar sağlıklı değildir.
‘Yaş etiketi yetmez’
Psikolog Kerem Gümüş: Oyunlarda yer alan ağır şiddet, kaygı, cinsellik ya da ahlaki karmaşa içeren sahneler, çocuğun gerçeklik algısını zedeler, tasa seviyelerini arttırır ve duyarsızlaşmaya yol açar. Ayrıyeten çocuk, yaşına uygun olmayan rol ve davranışları model alarak agresif tavırlar geliştirir. Yaşına uygun olmayan oyunlara erişim konusunda bilhassa 18 yaş altı bireyler için daha güçlü bir kontrol sistemi kaidedir. Zira çocukluk ve ergenlik devri; kimlik gelişiminin, his denetiminin, vicdanın, hudut algısının ve gerçeklik değerlendirmesinin hâlâ formlandığı bir periyottur. Sırf yaş etiketi koymak yetmez; aile kontrolü, okul temelli dijital farkındalık eğitimi, platformların kimlik doğrulama sistemleri ve gerektiğinde kamusal düzenlemeler birlikte çalışmalıdır. Buradaki gaye yasaklamak değil, gelişim devrindeki çocuğu korumak ve sağlıklı dijital sonlar oluşturmaktır.
Aktif rehberlik
Nöropsikolog Merve Tuğçe Yanlışsız: Yaş sınırlamaları, sadece içerik filtreleme aracı değil, tıpkı vakitte beyin gelişiminin hassas periyotlarını muhafazaya yönelik bilimsel bir çerçeve sunmaktadır. Bilhassa ödül düzeneğiyle şiddeti pekiştiren oyunlar, çocukların sorun çözme repertuvarında saldırgan stratejilerin yer edinmesine neden olabilir. Bunun yanı sıra, süratli uyaran değişimi içeren oyunlar dikkat mühletini olumsuz etkileyebilirken, dehşet ve tansiyon ögeleri içeren içerikler travmatik izler bırakabilir. Ailelerin bu süreçte faal rehberlik rolü üstlenmesi kritik değere sahip.
Hangi devirde hangi tesir?
Nöropsikolog Merve Tuğçe Doğru’nun verdiği bilgilere nazaran çocukların oyunlara verdiği reaksiyonlar yaş ve gelişim seviyesine nazaran şöyle:
Erken çocukluk periyodu (3-7 yaş): Çocuklar şimdi soyut düşünme ve gerçeklik-kurgu ayrımı konusunda kâfi gelişimi göstermedikleri için, oyunlardaki şiddet içeriklerini model alma eğilimindedir.
Orta çocukluk periyodu (7-12 yaş): Kuralların ve toplumsal normların anlaşılması gelişse de tekrarlayan şiddet maruziyeti duyarsızlaşmaya ve empatik reaksiyonların zayıflamasına neden olabilir.
Ergenlik periyodu (10+): İçerikleri daha eleştirel değerlendirebilse de ağır şiddet teması; kimlik gelişimi, dürtü denetimi ve risk alma davranışları üzerinde olumsuz tesirler yaratabilmekte.
Yaş sonundaki kriterler
Oyunların yaş derecelendirmeleri PEGI ve ESRB sistemleri ile yapılıyor. Değerlendirmede birinci evvel geliştirici beyanı, görseller ve oyunun özet oynanış görüntüleri talep ediliyor. Uzmanlar, oyunu inceleyip derecelendirmesini açıklıyor. Oyun, derecelendirmeye uymayacak sahne yahut mekanikleri saklamışlarsa para cezası, eserin piyasadan kaldırılması üzere cezalarla karşılaşabiliyorlar.
Oyunlarda yaş ayrımı içerikteki şiddetin sunum biçimine nazaran değişiyor:
■ Bir zombiye balyozla vurmak, stilize grafikli bir oyunda zombi komik bir patlamayla silinirse 13+, fotogerçekçi bir formda etleri dökülerek parçalanırsa 17+/18+ yaş kategorisinde sayılıyor.
■ Gerçekçi olmayan, rengi değiştirilmiş yahut piksel biçiminde gözüken kan grafikleri 13+ olarak sınıflandırılırken, kanla birlikte bedene ziyan gelmesi, uzuvların kopması üzere durumlarda 16+ ve 18+ oluyor.
■ Daima tıpkı halde tekrarlanan mevt animasyonları 13+ olabilirken, gerçekçi mevt animasyonları 17+ olabilmektedir.
Sınıfta şiddet videoları
7,5 milyon takipçisi bulunan ve her görüntüsü milyonlarca izlenen “Minecraft Parodileri” isimli bir oyun kanalındaki “parodi” görüntülerinde okul ortamı silahların ve zorbalığın karar sürdüğü bir “savaş alanı” üzere resmediliyor. Üstelik görüntüler, YouTube’un çocuklara özel “YouTube Kids” platformunda da yer alıyor. Bir sahnede öğretmenin sınıfa gerçek bir silahla girdiği, öğrencileri “Sizi öldürürüm, deşerim!” diyerek tehdit ettiği ve kaçmaya çalışan çocukların gerisinden ateş açtığı görülüyor. Görüntülerde öğrenciler de öğretmenlerini tehdit ediyor, “geçmişteki makûs muamelenin intikamını almak için” öğretmenlerini darbediyor.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı dün kelam konusu kanalla ilgili açıklama yaptı.
Erişime engellendi
Açıklamada bilhassa okul çağındaki çocukları öteki öğrencilere ve öğretmenlere karşı şiddet içerikli aksiyonları gerçekleştirmeye teşvik edici, şiddete yönlendirici imaj ile kelam ve beyanlara yer verildiği tespit edilen kanal hakkında soruşturma başlatıldığı belirtildi. “Soruşturma kapsamında, kelam konusu hesaba erişimin engellenmesine dair karar verilmesi konusundaki talebimiz üzerine İstanbul Nöbetçi Sulh Ceza Hakimliğince ilgili toplumsal medya hesabına erişimin engellenmesine karar verilmiştir” denildi.
Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi (SODİMER) Lideri Prof. Dr. Levent Eraslan da “Burada asıl sorun oyunlar değil; kontrolsüz dijital çocukluk, yalnızlaşma ve denetimsiz dijital etkileşimdir” dedi.
‘Çözüm aile denetimi’
Eraslan “Bugün çocuklar kapalı kümelerde kimlerle irtibat kurduğu bilinmeden, algoritmaların yönlendirmesine açık halde, dijital akran baskısı altında büyümektedir. Unutulmamalıdır ki: Sorun ‘talimat veren oyunlar’ değil, ‘talimat alabilecek kadar yalnız bırakılan çocuklar’dır. Tahlil ise yasaklamak değil; dijital okuryazarlığı artırmak, aile kontrolünü güçlendirmek ve çocukların psikososyal dayanıklılığını desteklemektir” sözlerini kullandı. EREN KOCA Haber Merkezi
