Uyarı: Bu haberdeki kimi tabirleri rahatsız edici bulabilirsiniz.
İstanbul’da son günlerde yaşanan intihar hadiseleri dikkat çekiyor.
Bununla birlikte bu tıp olaylar İstanbul’la hudutlu değil.
Resmi istatistiklere nazaran Türkiye’de son yıllarda intiharın neden olduğu ölümlerde artış yaşanıyor.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılında yayımlanan son bilgilerine nazaran 2020’deki 3.710 olan intihar sayısı, 2021’de 4.194’e, 2022’de 4.218’e çıkmış, 2023’te ise 4.089’a inmiş.
Kaba intihar suratı bu devirde 4.45, 4.98, 4.96 ve 4.79 olarak seyretmiş.
Kaba intihar suratı, bir yıl içinde her yüz bin şahsa düşen intihar sayısını tabir ediyor.
2024’te her iki datada de dikkat çeken bir artış olduğu görülüyor.
O yıl, intihar sayıları 4.089’dan 4.460’a, kaba intihar suratı ise 5.22’ye çıkmış.
Koç Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Keskin, intihar sayıları artarken nüfusun da arttığını, bu yüzden kaba intihar suratının mevzuyla ilgili daha bilgi verici olduğunu söylüyor.
Bu dataları yorumlayan Türkiye Psikiyatri Derneği Genel Lider Yardımcısı ve Süleyman Demirel Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Gülin Özdamar Ünal, “Bir artış eğilimi var diyebiliriz” diyor.
TÜİK’in dataları intihar nedeniyle vefatları gösteriyor.
İntihar teşebbüsleriyle ilgili net bir sayı vermek ise mümkün değil.
Bununla birlikte uzmanlar, intihara teşebbüslerin sayısının ölümlü sayılara nazaran çok daha fazla olduğunu belirtiyor.
Uzun yıllar sabit giden kaba intihar suratı 2017’den sonra artışa geçti
Dünya Sıhhat Örgütü’nün (WHO) datalarına nazaran her yıl dünya çapında 720 binden fazla insan, intihar sonucu hayatını kaybediyor.
Kurum intiharı, halk sıhhati alanında tahlil gerektiren önemli bir halk sıhhati sorunu olarak tanım ediyor.
‘GENÇLER ORTASINDA DAHA YÜKSEK’
TÜİK’in dataları, dünyadaki datalara de paralel olarak, intihar edenlerin yaş kümelerinde gençlerin öne çıktığına işaret ediyor.
WHO’ya nazaran intihar, dünyada 15-29 yaş ortasındaki şahıslarda en büyük üçüncü mevt nedeni.
2024 bilgilerine nazaran Türkiye’de intihar edenlerin yüzde 13.7’si 25-29, yüzde 13.1’i 20-24, yüzde 12.4’ü 30-34, yüzde 8.9’u ise 15-19 yaş aralığındaydı.
Koç Üniversitesi’nden Prof. Dr. Keskin, gençler ortasındaki intiharların daha yüksek olmasını şu sözlerle yorumluyor:
“Gençlerin risk algıları daha düşük. Tez canlılar ve ömürde karşılaşılan birtakım külfetlere karşı anında reaksiyon verme isteği olabiliyor.
“Türkiye’de uyuşturucu unsur kullanımı konusu da kıymetli.
“Bir de ben gençlerde şunu görüyorum, çok büyük bir ümitsizlik içindeler. Ümitsizlik, intiharı etkileyen en değerli bahislerden bir adedidir.”
Doç. Dr. Özdamar Ünal da genç intiharlarını değerlendirirken farklı faktörlerin yanında işsizlik, bireylerin donanımlarının çok altında işlerde çalışmak zorunda kalması ve toplumsal medyanın yarattığı yetersizlik hissi üzere nedenlerden bahsediyor.
‘TÜRKİYE’DEKİ ORANLAR DÜNYADAN DAHA AZ’
Prof. Dr. Keskin, son periyottaki artışa karşın Türkiye’deki oranların dünyanın gerisinde olduğunu aktarıyor.
Keskin bunu, mukayeseli olarak şöyle açıklıyor:
“Türkiye’deki kaba intihar suratı aslında Avrupa’dan da Kuzey Amerika’dan oldukça bir düşük.
“Afrika’dan çok daha düşük zira orası çok süratli artıyor. Japonya üzere ülkelerde de oranlar bizden çok daha yüksek.
“Biz daha çok İtalya üzere Akdeniz çanağındaki ülkeler ve Müslüman ülkelerle benzeşiyoruz.”
İNTİHARLARIN SEBEPLERİ NELER?
WHO, intiharın nedenleri ortasında toplumsal, kültürel, biyolojik, ruhsal ve çevresel faktörleri sayıyor.
TÜİK’in 2024 intihar datalarına nazaran Türkiye’deki nedenlerin başında hastalık geliyor.
TÜİK, 1.123 kişinin bu nedenle intihar ettiğini belirtiyor.
Kuruluşa nazaran 190 kişi aile geçimsizliği, 402 kişi geçim zorluğu, altı kişi ticari başarısızlık, 116 kişi hissi alaka ve istediği şahısla evlenememe, dokuz kişi tahsil başarısızlığı nedeniyle intihar etti.
TÜİK, 1.642 kişinin intihar nedenini “diğer” kategorisinde kıymetlendirmiş, 972 kişinin intiharını ise bilinmeyen olarak tanımlamış.
Uzmanlar nedenlerin net olarak belirlenmesinin güç olduğunu vurguluyor.
Doç. Dr. Özdamar Ünal, bazen farklı nedenlerin iç içe geçebildiğini ve birbirini tetikleyebildiğini belirtiyor.
‘BAZI MESLEK KOLLARI ORTASINDA DAHA YÜKSEK’
İntihar, erkeklerde daha sık görülüyor.
2024’te intihar edenlerin 3.499’u erkek, 961’i ise bayandı.
Doç. Dr. Özdamar Ünal, bazı meslek kollarında intiharların daha fazla olduğunu gördüklerini belirtip örnek olarak hekimler, emniyet mensupları ve tarım emekçilerini gösteriyor.
Bu şahısların yüklü olarak daha gerilimli bir iş ortamında çalıştığını, tıpkı vakitte intihar araçlarına da daha kolay erişim sağladıklarını aktarıyor.
‘İNTİHAR ARAÇLARINA ERİŞİM ETKİLİ’
Doç. Dr. Özdamar Ünal, intihar araçlarına erişimin intihar eğilimini daha da artırdığını belirtiyor.
Geçen yıl İstanbul’da İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) bir intihar çalıştayı düzenlediğini, Türkiye Psikiyatri Derneği’nin de katıldığı bu çalıştayda; kentteki köprüler, meydanlar, ulaşım sisteminde neler yapılabileceğinin de konuşulduğunu aktarıyor.
ChatGPT’den yardım isteyenler anlatıyor: ‘Tavsiyesi intihar oldu’
Bu mevzuda kentte alınacak tedbirlerle ilgili İBB ile çalışmaların sürdüğünü belirtiyor.
İllerde Vilayet Sıhhat Müdürlükleri bünyesinde kurulan intiharı tedbire komitelerinin da kıymetli çalışmalar yaptığını ve bunları yaygınlaştırmak gerektiğini söylüyor.
Doç. Dr. Özdamar Ünal, ateşli silahlara erişimin kısıtlanmasının da çok değerli olduğunu ekliyor.
‘MEDYANIN HABERLERİ ÇOK ETKİLİYOR’
“İntihar bulaşıcı bir davranıştır” diyen Doç. Dr. Özdamar Ünal, intiharların nasıl haberleştirildiğinin çok kıymetli olduğunun altını çiziyor.
“Werther etkisi” kavramından bahsediyor.
Bu kavram ismini, Alman muharrir Goethe’nin, 18. yüzyılda, ana karakterin intihar ettiği “Genç Werther’in acıları” romanının yayınlanmasından sonra benzeri intiharların artmasından alıyor.
Doç. Özdamar Ünal, ABD’li müzisyen Kurt Cobain’in 1994’teki intiharının akabinde, o devir yapılan haberlerin de tesiriyle, tıpkı usulle intihar edenlerin sayısında artış olduğunu da hatırlatıyor.
BAZI ÜLKELERDE NASIL GERİLETİLDİ?
Prof. Keskin, tarihsel olarak Kanada, ABD ve Kuzey Avrupa ülkelerinde artış suratlarında son periyotlarda düşüş olduğunu anlatıyor.
Bunun nedenini ise “bu ülkelerde önemli bir formda ulusal seviyede programlar uygulanması” olarak açıklıyor.
“Bu programların uygulanmasında bir siyasi irade olması önemli” diyen Prof. Dr. Keskin ekliyor:
“Siyasi iradenin de birçok dalı ya da paydaşı bir ortaya getirmesi lazım. Eğitim, güvenlik, din işleri, aile vb. bahisleriyle ilgili kurumların işin içine girmesi lazım.
“Sağlık hizmetlerinin -ki bilhassa de ruhsal sıhhat hizmetlerinin- erişilebilir olması ve ekonomik olarak karşılanabilmesi lazım. Herkesin adalete erişebilmesi lazım. Bizim de bu türlü bir metoda, ulusal seviyede programlara başvurmamız gerekiyor.”
‘ÇÖZÜLEBİLİR BİR SORUN’
Uzmanlar, intiharı tartışırken bunun çözülebilir bir sorun olduğunun vurgulanması gerektiğini söz ediyor.
“İntihar ambivalan [ikircikli] bir davranıştır” diyen Doç. Dr. Özdamar Ünal, şöyle devam ediyor:
“Burada kişi için asıl niyet ölmek değil, acıyı bir biçimde sonlandırmaktır. Yani kişi bir yanıyla aslında hayattan gitmeyi isterken, bir yanıyla da yaşama tutunmayı ister.
“Etrafımızda riskli gördüğümüz beşerler olabilir. Bunları kesinlikle bir psikiyatriste yönlendirmemiz gerekiyor. İnsanların zihninde intiharla ilgili birtakım kanılar olabilir ancak bunun bir tahlili olduğunun altı çizilmeli.”
Bu haberde anlatılan sıkıntıları yaşıyorsanız 112 Acil Servisi’ni arayabilir ya da en yakınınızdaki hastanenin psikiyatri kısmına başvurabilirsiniz.
