Geçmişte yalnızca çok alkol tüketenleri etkilediği düşünülen karaciğer yağlanması son yıllarda nadiren yahut hiç alkol kullanmayan bireylerde de hızla artıyor. Bu nedenle daha evvel kullanılan NAFLD (Alkol Dışı Karaciğer Yağlanması) terimi, yerini MASLD’ye (Metabolik Disfonksiyonla Bağlantılı Steatotik Karaciğer Hastalığı) bıraktı. Washington Üniversitesi’nin Lancet tıp mecmuasında yayınlanan araştırmasına nazaran, artan obezite ve diyabet hadiseleri nedeniyle MASLD, 2050 yılına kadar 1.8 milyar insanı etkileyecek. Dünya genelinde hala 1.3 milyar insanın MASLD ile yaşadığı düşünüldüğünde rahatsızlık 30 yılda yüzde 143 artacak demektir.
Çok süratli artıyor
Uzmanlar hala dünyada her altı şahıstan birinin (yüzde 16) bu hastalıktan etkilendiğini bildirdi. Bulgulara nazaran, 1990’da 500 milyon şahısta karaciğer yağlanması yani MASLD vardı; bu sayı 2023’te 1.3 milyara yükselmişti. Artık MASLD’nin 2050 yılına kadar 1.8 milyar kişiyi etkileyeceği varsayım ediliyor; bu da 2023 yılına nazaran yüzde 42’lik bir artış manasına geliyor. Global yaygınlık oranı 2023 yılında 100 bin bireyde 14 bin 429 olaydı, bu da 1990 yılına nazaran yüzde 29 oranında artış olduğunu gösteriyor.
Erkeklerde daha fazla
Araştırmada karaciğer yağlanmasının erkeklerde, bayanlardan daha fazla görüldüğü belirtildi. Çalışmanın müellifleri ayrıyeten MASLD’nin berbatlaşan sıhhat ve hayat üslubu ortamlarında daha çok genç yetişkinleri etkilediğini de vurguladı. Ayrıyeten Orta Doğu ve Kuzey Afrika dahil dünyanın kimi bölgelerinde daha fazla görüldüğü de bildirildi. Türkiye’de de obezite ve diyabetin artması nedeniyle MASLD’nin yaygın olduğu tabir ediliyor; bir kaynağa nazaran Türkiye’de yetişkinlerde yaygınlığı yaklaşık yüzde 45-50 seviyesinde; dünya ortalaması ise yüzde 30-38 ortasında.
Nedenleri, tesirleri ve çaresi
Karaciğer yağlanması MASLD’nın temel nedenleri obezite, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımı olarak açıklanıyor. MASLD’nin gelişimi durdurulmadığı takdirde karaciğerde yağ birikimi vakitle iltihaplanmaya, sağlıklı dokunun kalıcı yara dokusuyla yer değiştirdiği siroza, karaciğer yetmezliğine ve hatta karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Uzmanlar karaciğer yağlanmasını önlemenin yolunun ülkü kiloda kalmak, şişmansanız kilo kaybetmek, sağlıklı beslenmek ve hareket etmekten geçtiğini bildiriyor. Kilo denetiminin en güçlü korunma olduğu hatırlatılırken sağlıklı beslenme için zeytinyağı, tam tahıl ve taze zerzevat yüklü Akdeniz diyeti öneriliyor. Karaciğer yağlanmasının diyabet ve obeziteyle ilişkisi kalp kriziyle felç geçirme riskini de artırıyor.
Belirtileri neler?
Karaciğer yağlanması rahatsızlığı çoklukla sessizce gelişir ve yıllarca hiçbir belirti göstermez; bu da birçok insanın karaciğerinde kıymetli bir hasar oluşana kadar bu hastalığı yaşadığının farkında olmamasına yol açar. Bununla birlikte genel belirtileri ortasında çok yorgunluk, halsizlik, karın bölgesinde, kaburgaların sağ altında hissedilen karaciğer ağrısı olabilir. Araştırmacılar, “Vakalardaki artış, karaciğer yağlanmasının global bir sıhhat önceliği olarak kabul edilmesi ve yaygınlığını önlemek için farkındalık kampanyaları düzenlemek gerektiğini gösteriyor” dedi.
