DOÇ. DR. EFE SIVIŞ – Kış aylarında 28-30 derecede denize girilen, sabah beach club’da kahve içilen, akşam şaşalı restoranlarda yemek yenilen, vergisiz gelirle cilalanmış bu hayatın başşehri uzun müddet Dubai’ydi. O denli ya… Nikki Beach’in, Nobu’nun, Loro Piana’nın olduğu bir yerde ne karşıt gidebilirdi?
Cevap uzun müddet “hiçbir şey” oldu.
Çünkü Dubai kendini çağdaş çağın en büyük çelişkisi olarak sattı: Savaş ve kırılganlık coğrafyasının ortasında bir kapitalizm vahası. Cam kuleler çölden yükseldi, lüks markalar kusursuz bulvarlara dizildi, jet-set topluluk buraya akın etti. Herkes tıpkı şeye inanıyordu: Servet burada, Orta Doğu istikrarsızlığına bulaşmadan büyüyebilirdi. Ta ki 28 Şubat akşam yemeği saati sonrası Amerikalıların “Good morning after supper” (akşam yemeğinden sonra günaydın) kelamına uygun bir vakitte, İran hücumları başlayana kadar…
Dubai’de nüfusun yüzde 90’ı yabancı. Beşerler buraya ilişkin değil, sadece burada bulunuyorlar. Vatandaşlık ihtimali yok, hayat kontratlara ve yatırımlara bağlı. Bu model istikrar varken kusursuz çalışıyordu lakin inanç sarsıldığında zafiyete dönüştü. Zira Dubai, sadakat üretememişti. “Gemiyi birinci fareler terk eder” kelamı burada işlemedi. Dubai’yi bir hafta içinde yalnızca fareler değil herkes terk etti. Zira beşerler burada kök salmamıştı, süreksiz bir konfor satın almıştı. Elbette bir gün bitecekti. Yabancı çalışanlar için bir emeklilik sistemi dahi yoktu. Geçiciliğin daha net bir göstergesi olabilir miydi? İşte füze atakları bu geçiciliği görünür kıldı ve geri dönüşü öne çekti.
Bugün Dubai artık “Oasis of Certainty” değil; tekrar fiyatlanan bir risk alanı. Artık burada yaşamanın bedeline kiralar ve lüks tüketim masrafları kadar füze riski, aksayan uçuşlar, Hürmüz’ün güvenliği ve ruhsal baskı da eklendi. Dubai Premium artık daha yüksek bir risk primi gerektiriyor. Yatırımcılar bu riskleri üstlenip Dubai’de bulunmaya devam edecekler mi? Bu sorunun cevabı savaş bittiğinde verilecek.
Dubai’nin iktisadı üretimden çok akışa dayanıyordu; insan, uçuş ve para akışı. Bu zincir tıpkı anda kırıldı. Hava temasları aksadı, güvenlik riski seyahat planlarını değiştirdi, cruise şirketleri rotalarını Akdeniz’e ve Karayipler’e kaydırdı.
Lüks tüketimdeki sert düşüş bu kırılmayı görünür kıldı. Yatırımcılar kimsenin gözünün yaşına bakmaz. Amazon Dubai ve Abu Dabi ofislerini savaşın birinci günlerinde kapadı. Louis Vuitton Körfez satışlarının yaklaşık yüzde 50 düştüğünü açıkladı. Alışveriş merkezlerindeki yavaşlama ve duty-free gelirlerinin daralması, sistemin vitrininin çöktüğünü gösteriyor. Vitrin boşaldığında sırf iktisat değil, öykü de çöktü. İkonik Burj Al Arab otelinin tam bu periyotta uzun vadeli renovasyona girmesi de simgesel… Efsaneler bazen yıkılarak değil, ışıkları kısılarak yavaş yavaş biter.
Devletin açıkladığı milyar dolarlık destek paketleri, çöküşün dolaylı kabulü. Kusursuz işleyen bir model, acil takviye muhtaçlığı doğurmaz. Sigorta ve sıhhat dalındaki kontratlarda “savaş riski”, tahliye planları ve ruhsal takviye üzere başlıkların ortaya çıkması, “consequence-free” Dubai devrinin kapandığını gösteriyor.
Daha çarpıcı olansa güvenlik krizine verilen siyasi reaksiyon. Dubai uzun müddet “liberal” ve “sorunsuz” bir ömür sahnesi üzere pazarlanmıştı. Influencer iktisadı ve toplumsal medya bu imajı besledi. Lakin savaşla birlikte farklı bir yüz ortaya çıktı. Taarruz manzaralarını paylaşanların gözaltına alınması, gazetecilere baskı, bilginin denetim altına alınması… Güvenlik sarsılırken özgürlük alanının da daralması, efsanenin ikinci ayağını kırdı. Sorun yalnızca akınlar değil, o hücumların nasıl yönetildiği oldu.
Bu noktada Dubai’nin büsbütün bittiğini söylemek kolaycılık olur. Kent geçmişte de krizlerden çıktı ve hâlâ güçlü bir altyapıya, marka kıymetine ve sermaye çekim gücüne sahip. Kimileri için hâlâ cazip bir seçenek olabilir. Fakat sorun esasen Dubai’nin yok olması değil; onu efsane yapan şeyin ortadan kalkması.
Biten gökdelenler değil. Biten, servetin coğrafyadan bağımsız yaşayabileceği fikri. Biten, para akışının savaşın sesini bastırabileceği inancı. Biten, risksiz globalleşme hayali.
Dubai hâlâ ayakta. Kuleleri yerinde, vitrinleri parlak, sonsuzluk havuzlu otelleri açık lakin artık birebir kıssayı anlatmıyor.
