Bazı bilim insanları gizemli bir dokuzuncu üyenin varlığına sahiden inanıyor ve son derece güçlü yeni bir teleskop sayesinde onu bulmanın eşiğinde olabiliriz.
Şili’nin kuzeyinde bir dağın doruğuna kurulmuş olan Vera Rubin Gözlemevi, cihanı görme biçimimizi kökten değiştirmeyi amaçlayan vazifesine Haziran 2025’te başladı. Işık tutmayı umduğu hususlardan biri de kendi art bahçemizin yapısı.
Dokuzuncu gezegenin varlığı, 2016’dan bu yana bilim insanları ortasında büyük ilgi ve birebir vakitte uyuşmazlık konusu oldu.
O yıl, ABD’deki California Teknoloji Enstitüsü’ndne (California Institute of Technology) gökbilimciler Konstantin Batygin ve Michael Brown, Güneş Sistemi’nin dış kesitlerinde Dünya’nın yaklaşık 10 katı kütleye sahip bir gezegenin bulunduğunu savunan bir makale yayımladı.
Buradaki gökbilimcilere nazaran, Neptün’ün ötesinde Kuiper Jenerasyonu olarak bilinen bölgede yer almakla birlikte tekrar Güneş’in etrafında dönen buz ağır bu altı gökcisminin hareketleri fakat büyük kütleli bir gökcisminin yakındaki varlığı açıklanabilirdi.
Trans-Neptünyen cismin (TNO) davranışlarını sırf büyük kütleli bir gökcisminin varlığı açıklayabilirdi.
Bu uzak TNO’ların yani Neptün ötesi cisimlerin pek de olağan olmayan eğik ve uzamış yörüngeleri, daha büyük bir komşusunun kütleçekim tesiri altında olabileceklerini düşündürüyordu.
BBC’ye konuşan Profesör Brown, “Dokuzuncu Gezegen yoksa, birçok tuhaf olay için artık hiçbir açıklamamız kalmıyor” diyor.
Astronomi dünyasındaki gelişmeleri yakından takip etmiyorsanız, buradaki ironiyi kaçırabilirsiniz: Gizemli yeni bir gezegenin en güçlü savunucusu olan Brown, yirmi yıl evvel önce öne sürülen bir dokuzuncu gezegenin gözden düşürülmesinde kilit rol oynayan tıpkı gökbilimci.
1930’daki keşfinden bu yana Plüton, Güneş Sistemi’nin en küçük ve en uzak gezegeni olarak yer almıştı.
2005’te Brown ve iki meslektaşı, Neptün’ün ötesinde Güneş’in etrafında dönen, Plüton büyüklüğünde bir cisim olan Eris’i buldu.
Eris’in keşfi, Memleketler arası Astronomi Birliği’nin (IAU) sonraki yıl gezegen tarifini değiştirme ve Plüton’u aileden çıkararak Eris ile birlikte bir cüce gezegen olarak sınıflandırma kararını güçlü biçimde etkiledi.
Tuhaf, sönük ve uzak
Başka bir dokuzuncu gezegen fikrinin önündeki büyük bir sorun da, bugüne kadar kimsenin doğrulanmış bir müşahede yapmamış olması… En azından resmî olarak.
Batygin ve Brown, tezlerini bilgisayar modellerine dayanarak ortaya koyuyor.
Bunun bir nedeni, Dokuzuncu Gezegen’in, şayet varsa, bize sahiden çok uzak olması.
Caltech’ten gökbilimciler, varsayımsal bu gezegenin Güneş’ten ortalama olarak, Neptün’dense yaklaşık 20 kat daha uzakta olduğunu iddia ediyor. Bu da Güneş’in etrafında bir cins atmasının 20.000 Dünya yılına kadar sürebileceği manasına geliyor.
Güneş’ten bu kadar uzakta olan bir şey çok az ışık yansıtır; bu da onu son derece sönük hale getirir.
İşleri daha da karmaşıklaştıran öge ise, Dokuzuncu Gezegen’in yörüngesinin epeyce tuhaf olacağının öngörülmesiydi. Sekiz gezegen Güneş’in etrafında neredeyse dairesel ve düz bir düzlemde dönerken, dokuzuncu üyenin hareketi hayli eliptik ve eğik olacaktı.
Bu gezegeni görme ihtimali değişmek üzere olabilir.
James Webb Uzay Teleskobu üzere güçlü fakat daha eski teleskoplar derin uzaydaki belli gayelere odaklanacak biçimde tasarlanmışken, Vera Rubin Gözlemevi tüm güney yarımkürenin gökyüzünü her birkaç gecede bir tarıyor.
Şimdiye kadar yapılmış en büyük dijital kamera üzere ekipmanlarla donatılmış olan gözlemevinin, 10 yıllık misyonu boyunca 40.000’den fazla yeni TNO da dâhil olmak üzere milyarlarca kozmik objeyi kataloglaması bekleniyor.
“Rubin, uzayda şimdiye kadar görebildiğimizden daha sönük ve daha uzak çok sayıda objeyi bulabilir” diyor gözlemevindeki gökbilimci Dr. Sarah Greenstreet.
“Eğer Dokuzuncu Gezegen, varsayılan boyutunda ve pozisyonunda, nitekim varsa… Rubin Gözlemevi onu bulacaktır” diye ekliyor.
Yeniden Neptün mü?
Brown da Rubin Gözlemevi’nin “ya Dokuzuncu Gezegen’i direkt bulacağına ya da onun var olup olmadığına dair epey çürütülemez ispatlar ortaya koyacağına” inanıyor.
Bilim insanı, şayet bu gezegen sahiden varsa, bir ya da iki yıl içinde saptanabileceğini düşünüyor ki bu da son derece tarihî bir dönüm noktasına işaret eder.
“Dokuzuncu Gezegen, Güneş Sistemi’ndeki beşinci en büyük gezegeni ve 180 yıl sonra keşfedilen birinci gezegen olur” diyor.
Gökbilimci burada, 1846’da Neptün’ün resmî keşfine atıfta bulunuyor.
Neptün’ün varlığı, gökbilimcilerin komşusu Uranüs’ün yörüngesindeki düzensizlikleri fark etmesinin akabinde öngörülmüştü. Alman gökbilimci Johann Gottfried Galle daha sonra bu hesaplamaları Neptün’ü gökyüzünde tam olarak belirlemek için kullandı.
Daha sonra, Neptün’ün aslında 1612 üzere erken bir tarihte Galileo Galilei tarafından gözlemlendiği, ancak yıldızlara nazaran hareketinin devrin teleskopları için fazla yavaş ve bilinmeyen olması nedeniyle gezegen olarak tanımlanmadığı ortaya çıktı.
Aynı şey Dokuzuncu Gezegen için de olabilir mi?
Yale Üniversitesi’nde gezegensel astrofizik uzmanı olan Yardımcı Doçent Malena Rice, bunun pekâlâ mümkün olabileceğini düşünüyor.
“Dokuzuncu Gezegen’in bilgilerimizin içinde esasen olmadığı fikri hiç de inandırıcı değil. Yalnızca dikkatle bakmamız gerekiyor” diyor.
Geçen yılın Nisan ayında, Tayvan, Japonya ve Avustralya’dan bir küme bilim insanı tam olarak bunu yapmış olabilir.
1983 ve 2006 yıllarında fırlatılan iki kızılötesi uzay teleskobunun gökyüzü taramalarını tahlil ettiler ve 23 yıl boyunca hareket eden bilinmeyen bir gezegeni temsil edebilecek, birbiriyle eşleşen iki soluk nokta buldular.
Bu bulgular kimi gökbilimciler tarafından kuşkuyla karşılandı. Araştırma takımının kendisi bile temkinli.
“Taslağımızın Dokuzuncu Gezegen’in keşfi olduğunu söylemek için hayli erken,” diye kabul ediyor Tayvan’daki National Tsing Hua Üniversitesi’nden başyazar Terry Phan.
Bunun yerine, bunu “potansiyel bir Dokuzuncu Gezegen adayı” keşfi olarak tanımlıyor.
Şurası var ki: Dokuzuncu Gezegen’in varlığı, Rice üzere gökbilimciler için bir sürpriz olmayacaktır.
Varsayımsal gezegenin Dünya’dan büyük ancak Neptün’den küçük olması bekleniyor ve Rice bunun öteki sistemlerdeki en yaygın gezegen boyutu olduğunu söylüyor.
“Bu cins gezegenleri, öbür yıldızların yaklaşık yarısının etrafında görüyoruz ve Güneş Sistemi’nin içinde hiç yok” diyor.
Eğer gezegen değilse, orada ne var?
Dokuzuncu Gezegen hipotezine karşı çıkanlar, Batygin ve Brown’un tahlilindeki gözlemsel kusurlardan, gizemli bir gezegenle ilgili geçmiş tecrübemize kadar uzanan argümanlar sıralıyor: 20. yüzyılın başlarında Uranüs’ü etkileyen teorik bir Gezegen X önerilmiş, lakin daha sonra çürütülmüştü.
Şüpheciliği besleyen bir öbür argüman ise, 2023’te keşfedilen ve yörüngesi Batygin ve Brown’un başlangıçta tahlil ettiği altı TNO ile örtüşmeyen bir trans‑Neptünyen astronomik cisim olan Ammonite.
Almanya’daki Forschungszentrum Jülich araştırma enstitüsünden bir astrofizikçi takımının sunduğu rakip bir teori de bulunuyor.
2025’te, milyarlarca yıl evvel büyük kütleli bir yıldızın yakın geçişinin, TNO’ların yörüngelerini değiştiren bir kütleçekim kaosu yaratmış olabileceğini öne süren bilgisayar simülasyonları yaptılar.
Bu çalışmada yer alan Profesör Susanne Pfalzner, “Dokuzuncu Gezegen mutlaka var olamaz demiyorum” diyor ve devam ediyor:
Ama mümkünlük düşük.
Greenstreet, bu ek gezegen için ispatların “son yıllarda zayıflamakta olduğunu” söylüyor.
Rubin’in imajlarının Dokuzuncu Gezegen’i ortaya çıkarmasa bile, onun yerine sebep olabileceği keşifler konusunda optimist.
“Güneş Sistemi’nin dış kısmında hâlâ büyük ölçüde keşfedilmemiş devasa bir bölge var. Orada öteki nelerin saklanıyor olabileceğini kim bilebilir” diyor.
Yanıtladığımız her soruyla birlikte, sormamız gereken yeni sorular her vakit ortaya çıkıyor.
