Dışişleri Bakanı Fidan, Beşinci Antalya Diplomasi Forumu’nun kapanışında basın toplantısı gerçekleştirdi.
Fidan, kapanış konuşmasında, “Beşincisini düzenlediğimiz Antalya Diplomasi Forumu’nu ağır, nitelikli ve verimli bir mesainin akabinde bugün tamamlamaktayız. 3 gün boyunca Antalya bir defa daha global diplomasinin nabzının attığı bir merkez oldu” tabirlerini kullandı.
Forumdaki 52 oturumda mevcut krizlerin muhasebesinin yapıldığını belirten Fidan, “Asya Pasifik’ten Latin Amerika’ya, Avrupa’dan Orta Asya’ya, dünyanın dört bir yanından gelen başkanları, karar alıcıları ve uzmanları birebir çatı altında dinleme ve tartışma imkanımız oldu. Bu yıl, 150 ülke ve 66 milletlerarası kuruluştan 6 bin 400 iştirakçi formumuza katıldılar.
Bu, aslında emsalleriyle kıyaslandığı vakit nitekim çok büyük bir sayı, hem kapsadığı coğrafya itibariyle hem de iştirakçilerin sayısı itibariyle. 23 devlet ve hükümet başkanı, 13 devlet ve hükümet lider yardımcısı, meclis liderleri, 50 bakan ve 87 uluslararası kuruluşun üst seviye temsilcisi forumumuza iştirak ettiler” bilgisini verdi.
“BİZ İSRAİL ÜZERE DEĞİLİZ”
Bakan Fidan, konuşmasının ardından gazetecilerin sorularını yanıtladı. Türkiye, Pakistan, Mısır ve Suudi Arabistan ortasında üçüncüsü yapılan toplantının “savunma paktına yönelik bir ilerleme amacının” olup olmadığına ait soruya Fidan, şu cevabı verdi:
“Burada birinci baştan itibaren bizim gayemiz, bu dört ülkenin bölgesel sahiplenmeyi gerektiren bütün mevzuları ele alarak gerçek, gerçekçi uygulanabilir bir gündemle yoluna devam etmesidir. Önderlerimizin, bu bahiste bir iradesi var. Bizler de dışişleri bakanları olarak, bu iradeyi gerçek hayatta uygulanabilir; iktisat, teknoloji, sıhhat, savunma üzere birçok alanda nasıl uygulayabiliriz, bunları hayata geçiriyoruz.
Bizim inancımız şu; bu dört ülke, aslında bir temsiliyeti ortaya koyuyor. Bu dört ülkenin etrafında bütün bir bölge var. Biz, bölgenin olması gereken iş birliği imkanlarını kullanmadığı için bölgenin kendi potansiyelini hayata geçiremediğine dair kuvvetli bir inancımız, rasyonel bir tespitimiz var. Bu tespitten hareketle somut bahisleri hayata geçirmek için daima birlikte bir ortaya geliyoruz. Çok önemli siyasi krizler var, çatışmalar var.
Biz, İsrail üzere değiliz. İsrail, Güney Kıbrıs Rum idaresi ile bir ortaya gelip bölgedeki Müslüman ülkelere karşı bir askeri ittifak kurdular. Biz, onların yaptığını yapmıyoruz. Biz, ‘bölgemizdeki çatışmaları nasıl söndürürüz, ekonomik ilerlemeyi nasıl sağlarız, istikrarı nasıl hayata geçiririz’ bunların arayışı içerisindeyiz. Şayet bölgemiz, dışarıdan kurtarıcı beklemeye devam ederse bölge bu problemlerle karşı karşıya kalmaya devam edecek. Onun için akıllı aktörler hikmetle geçmişten ders çıkartarak geleceklerine taraf verirler.”
“BÖLGESEL PROBLEMLERE KARŞI YENİ BİR GÜVENLİK MİMARİSİNE MUHTAÇLIK VAR”
Fidan, Erdoğan ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Katar Buyruğu Pir Temim bin Hamed Al Sani ortasında yapılan görüşmelere ait değerlendirmelerde bulunarak, bölgesel meselelere karşı “yeni bir güvenlik ve iş birliği mimarisine” muhtaçlık olduğunu söyledi.
Fidan, bölge ülkelerinin kendi sıkıntılarına sahip çıkması gerektiğini belirterek, şöyle devam etti:
Birçok meşakkat var bölgemizde. Gazze’deki soykırım, gerisinden İran, bütün bunların ortaya çıkarttığı bölge ülkelerinin birbirleri ortasındaki itimadı zedeleyen, çatışmaları arttıran, yoksulluğu, geri kalmışlığı getiren bütün denklemleri ortadan kaldırmak için daima birlikte bir ortaya geliyoruz, arayış içerisindeyiz. Cumhurbaşkanımız, Sayın Şahbaz Şerif ve Sayın Şeyh Temim’le de bir ortaya geldiği vakit alışılmış ki bölge bahislerini konuştular, tekrar bu vizyonla konuşuldu. Bu vizyon, herkesin sahip çıktığı bir vizyon. Bu vizyon etrafında gündemimizi ilerletmeye devam edeceğiz.”
“Hürmüz Boğazı ile ilgili şu anda zihinlerde karışık bir durum var” diyen Fidan, “Zaman vakit tarafların açıldığı, vakit zaman kısmi bloke etmelerin olduğu tarafında beyanlar var. Uygulamayı da yakından takip ediyoruz. Deniz Kuvvetlerimizle birlikte bu hususta gelişmeler hayli biz de kamuoyunu bilgilendirmeye devam edeceğiz” dedi.
“İRAN VE ABD TARAFLARI GÖRÜŞMELERE DEVAM EDİYORLAR”
Fidan, İran ile ABD ortasında Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelere ait şunları söyledi:
“İran’la ABD ortasında Pakistan’ın arabuluculuğunda süren müzakereleri biliyorsunuz yalnızca yakından takip etmekle kalmıyor, elimizden gelen bütün takviyesi vermeye çalışıyoruz. Hem Amerikalı hem İranlı taraflarla görüşerek Pakistanlı kardeşlerimizin mevcut eforuna ne çeşitten katkılar yapabiliriz, onun arayışı içerisindeyiz. Görüşmelerde kritik bir etaba gelindi.
Güzel olan şu, her iki taraf da çok önemli bir niyetle, içtenlikle, temel itibariyle görüşmelere devam ediyorlar, devam etme iradeleri var. Mevcut şu andaki ateşkesten yalnızca taraflar değil; bütün dünya, bir rahatlama içerisinde. Alışılmış ki bunun devam etmesi herkes için değerli ve ben savaşan taraflarının da bunun şuurunda olduğunu görüyorum.
Forumda da buluştuğumuz bütün aktörler; doğudan, batıdan, kuzeyden, güneyden hepsi savaşın tekrar başlamaması için tasalarını daima bize iletiyorlar. Biz de bu bahiste elimizden gelen bütün çabayı göstereceğimizi söylüyoruz. Artık geldiğimiz noktada, tarafların belirli mevzularda hala tartışma içerisinde olduklarını biliyoruz. Bunların ayrıntısına girmek istemiyorum. Daha gelmeden evvel değerli bir görüşme yaptım, Pakistan tarafıyla. ‘Nerede duruyoruz? Atmamız gereken bir sonraki adımlar ne?’ kapsamında bir görüşme yaptım.
Önümüzdeki hafta ateşkesin sona ermesi ile bir arada tekrar yeni bir savaşın başlamasını hiç kimse istemiyor. Umudumuz, tarafları tekrar dünya kamuoyunun yaptığı baskı sonucunda ateşkes müddetini uzatmaları ve uzatılmış bu müddet içerisinde bugüne kadar çözemedikleri fakat çözme iradesi arayışında oldukları başlıkları çözmeleri.
2 haftalık bir müddet ateşkes için yeterli ancak önlerindeki evrak o kadar kapsamlı ki 2 haftada bütün bu mevzuların hepsini çözmek mümkün olmayacak. Hasebiyle yeni bir uzatmaya gereksinim olacak. Bu uzatma da inşallah gelir. Ben o mevzuda optimistim lakin kimi mevzuların netleştirilmesi lazım. Büyük ölçüde müzakerelerin tamamlandığını görüyoruz. Lakin çok kritik bir iki başlıkta hala görüş farklılıkları devam ediyor.”
“EN KIYMETLİ MÜNASEBETİ MÜZAKERE SÜRECİNE İMKAN TANIMAK”
Fidan, “İran ve ABD ortasındaki ateşkesin ilan edilmesinin en kıymetli münasebetinin müzakere sürecine imkan tanımak olduğunu” belirtti.
Mevcut ateşkes periyodunda taraflar ortasındaki perspektif farklılıklarının kimi bölgesel tansiyonları de etkilediğini tabir eden Fidan, “Lübnan’daki 10 günlük ateşkesin de bu genel diplomatik sürecin bir kesimi olarak kıymetlendirilmesi gerektiğini, bunun müzakerelerin devam etmesi için bir fırsat penceresi oluşturduğunu” vurguladı.
Uluslararası kamuoyunun çatışmaların yine başlamasını istemediğini lisana getiren Fidan, “enerji güvenliği, ekonomik istikrar ve bütçeler üzerindeki baskının global ölçekte hissedildiğini” belirtti. Bu nedenle Fidan, ateşkesin uzatılmasının geniş bir milletlerarası dayanak gördüğünü söz etti.
Fidan, tarafların yeni bir çatışma başlatacak adımlardan kaçınması halinde ateşkesin uzatılabileceğini ve bunun müzakerelere müddet kazandıracağını söyleyerek, “Eğer zorlayıcı bir gelişme olmazsa, ateşkesin uzatılarak müzakerelerin devam etmesi mümkün görünüyor” dedi. Sürecin kalıcı bir barışa evrilmesinin en güçlü senaryo olduğunu belirten Fidan, “diplomatik uğraşların bu istikamette ağırlaştığını ve müzakerelerin ana çerçevesinin tamamlanmasının hedeflendiğini” söz etti.
YUNANİSTAN, GÜNEY KIBRIS VE İSRAİL ARASINDAKİ İŞ BİRLİĞİ
Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail ortasında Doğu Akdeniz’de gelişen iş birliği tartışmalarına ait değerlendirmelerde bulunan Fidan, Türkiye’nin bu gelişmeleri yakından takip ettiğini ve bölgesel güvenlik açısından “endişe verici bir tablo” gördüğünü söyledi.
Fidan, Türkiye’nin bölgede çok sayıda ülkeyle iş birliği içinde olduğunu lakin birebir vakitte NATO üyesi olduğunu hatırlattı. Buna karşın, Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs Rum İdaresi ortasında gelişen askeri nitelikli iş birliklerinin bölgede farklı algılar oluşturduğunu söz etti.
Fidan, kelam konusu üçlü yapının askeri iş birliği ve ortak tatbikatlar üzerinden şekillenmesinin, bölgedeki kimi ülkelerde güvenlik korkularını artırdığını belirterek, “Bu durumun öbür türlü bir izlenim doğurmamasını kimse bekleyemez” dedi. Türkiye’ye yönelik rastgele bir direkt garanti verilmediğini söz eden Fidan, bu çeşit yapılanmaların gerek oluşum sürecinde gerekse siyasi beyanlarla birlikte değerlendirildiğinde, telaşları artırdığını söyledi.
Fidan ayrıyeten, Avrupa’da Yunanistan dışında misal nitelikte askeri birlikteliklerin yaygın olmadığını belirterek, bunun yalnızca Türkiye için değil, bölgede birçok ülke için soru işaretleri oluşturduğunu lisana getirdi.
Türkiye’nin kendisini müdafaa kapasitesine sahip olduğunu söz eden Fidan, buna rağmen daha kırılgan ülkelerin bu tıp askeri yakınlaşmaları telaşla izlediğini söyledi. Bölgedeki tansiyonların diplomasi yoluyla yönetilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, mevcut müzakere sürecinin korunmasının kıymetine dikkati çekti.
