1853 yılında New York’ta düzenlenen New York World’s Fair 1853 sırasında kalabalığın önünde gerçekleşen bir şov, çağdaş kentlerin mukadderatını değiştirdi. Otis, yerden metrelerce yükseğe kurulan bir platformun üzerine çıktı. Kalabalık nefesini tutmuş onu izlerken yardımcısına tarihe geçen o buyruğu verdi.
Yerden metrelerce yüksekte olan Otis, 1853 sırasına kalabalığa bir gösteri düzenledi. Kalabalığın kendisini izlediği sırada yardımcısına ‘halatı kes’ buyruğu vermişti. Yardımcısı baltayı indirdi ve platformu taşıyan ana halat koptu. Kalabalıktan çığlıklar yükseldi zira herkes kısa mühlet sonra yere düşeceğini düşünüyordu.
Ama beklenen olmadı. Platform sırf birkaç santim aşağı indi ve birdenbire durdu. Otis’in geliştirdiği güvenlik freni devreye girmişti. Otis kalabalığa dönerek sakin bir biçimde her şeyin denetim altında olduğunu söyledi. Bu an yalnızca bir şovdan ibaret değildi.
Aslında asansör fikri Otis ile başlamadı. Çok daha eskiye dayanıyor. Arşimet tarafından geliştirilen ilkel sistemler Antik Roma’da kullanılıyordu. Bu sistemler ekseriyetle insan gücü ya da hayvanlarla çalışıyordu ve saraylarda ya da madenlerde yük taşımak için kullanılıyordu. Beşerler bu sistemlere binmeyi tercih etmiyordu zira güvenlik diye bir kavram yoktu.
18. yüzyılda ise saray ömrü farklı tahliller üretmeye başladı. Louis XV için geliştirilen ve uçan sandalye olarak anılan sistem, Versailles Sarayı’nda kullanıldı. Bu düzenek sayesinde kral, bilinmeyen buluşmalar için katlar ortasında görünmeden hareket edebiliyordu. Lakin bu sistemler de yaygınlaşmadı zira hala inançlı değildi ve yalnızca özel kullanım içindi.
Otis’in geliştirdiği güvenlik freni ise oyunun kurallarını değiştirdi. Halat koptuğunda kabini raylara kilitleyen bu sistem, asansörleri birinci kere inançlı hale getirdi. Bu buluşun akabinde beşerler asansöre binmeye başladı ve mimarlık dünyası yeni bir çağın kapısını araladı. Artık binalar üst yanlışsız büyüyebilirdi. Yüksek katlar bir risk değil bir avantaj haline geldi.
1880 yılında Werner von Siemens birinci elektrikli asansörü geliştirdi. Bu gelişme asansörleri daha süratli ve daha verimli hale getirdi. Artık yalnızca inançlı değil birebir vakitte pratikti. Bu iki adım birleşince gökdelenlerin önü açıldı. New York üzere kentler süratle yükselmeye başladı ve çağdaş kent silüeti ortaya çıktı.
Türkiye’de asansörün öyküsü de hayli farklı. İstanbul’da yer alan Pera Palas Hotel 1892 yılında açıldığında içinde bir asansör bulunuyordu. Bu, Osmanlı topraklarındaki birinci çağdaş asansörlerden biri olarak kabul ediliyor. O devir için büyük bir yenilik olan bu sistem, bilhassa Orient Express yolcuları için büyük bir konfor sağlıyordu.
