Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Akıllara sakinlik veren olay, geçtiğimiz gün Şanlıurfa’nın Siverek ilçesindeki Ahmet Koyuncu Mesleksel ve Teknik Anadolu Lisesi’nde yaşandı. Yaptığı devamsızlık nedeniyle sınıfta kaldığı için okuldan uzaklaştırılan ve sonrasında eğitimine açık öğretim lisesinde devam Ömer Ket, av tüfeğiyle eski okuluna gelerek dehşet saçtı. Türkiye’yi derinden sarsan olayda saldırgan; dördü öğretmen, 10’u öğrenci, biri polis memuru ve biri kantinci olmak üzere 16 kişiyi yaralarken, ikna edilmeye çalışıldığı sırada intihar edip ömrüne son verdi.Bir eğitim kurumuna yönelik şiddet aksiyonunun, sırf bir “asayiş haberi” olarak ele alınamayacak kadar derin bir toplumsal kırılmaya işaret ettiğini söyleyen Dr. Klinik Psikolog Pelin Hazer, “Okullar, çocuklar ve gençler için inançlı alanlar olmalıdır. Bu alanlara yönelen akınlar ise kişisel öfkenin ötesinde, önemli bir ruhsal çözülme ve birçok vakit biriken risk işaretlerinin gözden kaçırılmış olabileceğini düşündürür. Bu cins olayları değerlendirirken en büyük kusur, tek bir nedene tutunmak ya da süratle etiketleme yapmaktır. Halbuki klinik açıdan bakıldığında, bu cins şiddet davranışları çoklukla uzun bir sürecin, ihmal edilen ikazların ve çoklu etkenlerin birleşimiyle ortaya çıkar. Hem ferdî psikopatolojiyi hem de toplumsal bağlamı birlikte ele almak gerekir. Bahsi geçen olay, sırf bir kişinin ruhsal durumu ile açıklanamayacak kadar çok katmanlı. Lakin yeniden de birtakım kavramları gerçek anlamak önemli” dedi.
Suç kaydı ya da sabıka kaydına rastlanmayan Ömer Ket’in bir ay evvel Ruh ve Hudut Hastalıkları Hastanesi’ne de giriş için randevu aldığı öğrenilirken, sosyo-psikopat bir yapıya sahip olduğu belirtildi. Pekala sosyo-psikopat nedir? Bir kişinin sosyo-psikopat olduğu nasıl anlaşılır? Halk ortasında sıkça kullanılan “sosyo-psikopat” sözünün, aslında bilimsel bir teşhis olmadığına dikkat çeken Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Klinik psikolojide ve psikiyatride bunun karşılığı çoğunlukla ‘Antisosyal Kişilik Bozukluğu’ olarak kıymetlendirilir. Bu yapıdaki bireylerde ekseriyetle; diğerlerinin haklarını hiçe sayma, empati eksikliği, suçluluk ya da pişmanlık duymama, dürtüsellik ve saldırganlık, kurallara ve toplumsal normlara ahenkte zorluk üzere özellikler görülür. Lakin bu özelliklerin birkaçını göstermek bir bireye direkt teşhis koymak için kâfi değildir” ihtarını yaptı.
“Bir bireye ‘antisosyal’ yapı tanısı koymak, toplumsal medyadaki paylaşımlara ya da tek bir olaya bakarak yapılamaz. Teşhis; uzman bir psikiyatrist tarafından, detaylı klinik görüşmelerle, gelişim hikayesi (özellikle çocukluk ve ergenlik dönemi) incelenerek ve gerekirse psikometrik testlerle konulur. Yani bir haber metninden ya da dışarıdan müşahedeyle ‘bu kişi sosyo-psikopattır’ demek bilimsel olarak yanlışsız değildir. Antisosyal kişilik özellikleri, başka birçok ruhsal bozukluğa nazaran tedavisi daha güç olan bir alandır. Lakin ‘tedavi edilemez’ demek de hakikat değildir. Uzun vadeli psikoterapi (özellikle yapılandırılmış yaklaşımlar), dürtü denetimi ve öfke idaresi çalışmaları, eşlik eden öteki psikiyatrik meseleler varsa (örneğin unsur kullanımı, depresyon) bunların tedavisi değerli katkılar sağlayabilir. Lakin bu bireylerin birçok tedaviye kendi isteğiyle başvurmaz. Bu durumda da süreci zorlaştırır.” Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer
‘SALDIRIYI DUYURMASI, KRİTİK BİR İŞARET’
Ömer Ket’in yaşanan elim olay öncesinde okulun toplumsal medya platformuna “Hazır olun okulda birkaç gün sonra atak olacak, hazır olun kunduzlar” yazdığı görüldü. Pekala saldırıyı evvelce duyurması ne manaya gelir? Söz konusu bu paylaşımın, tehdit değerlendirmesi literatüründe “Leakage” (Sızıntı) olarak isimlendirilen kritik bir işaret olduğuna dikkat çeken Hazer, “Şiddet eğilimli bireyler, aksiyona geçmeden evvel niyetlerini, planlarını yahut fantezilerini direkt ya da dolaylı yollarla etraflarına sıklıkla “sızdırırlar”. Bu iletisi üç açıdan kıymetlendirebiliriz. Birincisi, dikkat çekme ve güç gösterisi. Saldırgan, bu paylaşımı yaparak endişe yaymayı, kendisini “güçlü” yahut “önemli” hissetmeyi amaçlamış olabilir. Toplumsal medya, bu çeşit bireyler için hareketlerini yasallaştırdıkları yahut büyüterek yansıttıkları bir sahne fonksiyonu görebilir. İkincisi, bir çığlık olabilir mi? Her ne kadar aksiyon müthiş olsa da kimi hadiselerde bu çeşit açık tehditler, bireyin durdurulmasına yönelik bilinçdışı bir yardım daveti niteliği taşıyabilir. Lakin bu, aksiyonun sorumluluğunu azaltmaz, yalnızca erken müdahale sistemlerinin ne kadar hayati olduğunu gösterir” bilgilerini paylaştı.
‘DİJİTAL DÜNYADAKİ TEHDİTLER CİDDİYE ALINMALI’
Son bildirinin da erken ihtar sisteminin değerine yönelik olduğunu aktaran Pelin Hazer, “Bu cins paylaşımlar asla “şaka”, “ergenlik hezeyanı” yahut “boş tehdit” olarak geçiştirilmemelidir. Dijital ayak izlerinin takibi, okul güvenliği protokolleri ve aile/çevre hassaslığı, bu sinyallerin yanlışsız okunması ve kolluk kuvvetleri ile ruh sıhhati uzmanlarına vaktinde iletilmesi açısından hayati değer taşır” diyerek bu hadisenin dijital dünyadaki tehditlerin ciddiye alınması ve raporlama düzeneklerinin aktifleştirilmesi gerektiğini bir defa daha yüzümüze çarptığını lisana getirdi.
“Saldırganın “Minecraft” isimli oyunun görüntülerini izlediği belirtiliyor. Görüntülerden etkilenmesi konusunda direkt ‘etkilenme’ demek aldatıcı olur. Bilimsel olarak oyunlar şiddet eğilimini tetiklemez, mevcut sıkıntıları yansıtır. APA 2020 meta-analizine nazaran, agresyon (saldırganlık) artışı hudutlu (%5-10), cinayet ilişkisi yok. Minecraft üzere oyunlar yaratıcı; asıl kök aile dinamikleri ve izolasyon. Bağımlılık varsa terapiyle yönetilir, istikrarlı kullanım değer arz eder. Bu tıp olaylar toplumda doğal olarak öfke ve dehşet yaratır. Lakin olarak en kıymetli vurgum; etiketlemek kolaydır, anlamak zordur. Tek bir nedene odaklanmak rahatlatıcıdır lakin aldatıcıdır. Erken ikaz işaretlerini ciddiye almak ise hayat kurtarır. Ruh sıhhati alanında en büyük sorumluluğumuz, bu cins trajedileri sansasyonel açıklamalarla kolaylaştırmak değil; çok boyutlu halde ele alarak önleyici sistemleri güçlendirmektir.” Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer
BİR HÜCUM HABERİ DE KAHRAMANMARAŞ’TAN GELDİ
Ülke olarak Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde gerçekleşen silahlı okul baskının ıstırabını yaşarken, dün bir okul akın haberi de Kahramanmaraş’tan geldi. Onikişubat ilçesindeki Ayser Çalık Ortaokulu’nda 8. Sınıfta okuyan 14 yaşında bir öğrenci, meskenden getirdiği silahlarla okulun iki sınıfına girip rastgele ateş ederek, 9 kişinin hayatına kaybetmesine, 13 kişinin yaralanmasına neden olan büyük bir katliam yaptı.
‘BU ÇOCUKLARIN RADİKALLEŞMESİ, İDEOLOJİK DEĞİL’
Radikalleşme üzerine çalışan TOBB İktisat ve Teknoloji Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Memleketler arası Radikalizm Gözlemevi Lideri Prof. Dr. Hilmi Demir, gençlerin odalarında tek başlarına derinlemesine daldıkları platformlar ve içeriklerin tesirlerini vurgulayan “yatak odası radikalleşmesi” kavramı üzerine çalışmalar gerçekleştiriyor. Prof. Dr. Demir bu kavram çerçevesinde mevzuyu şöyle pahalandırıyor: “Bu çocukların radikalleşmesi, çok ayrıntı bilememekle birlikte ideolojik değil yani bunlar bir terör örgütüne ilişkin olarak radikalleşmiş çocuklar değil. Anladığımız kadarıyla kişisel radikalleşme ve bizim daha çok ‘yatak odası radikalleşmesi’ dediğimiz kavrama uygun tipolojiler gösteriyorlar. Dolayısıyla bu çocukların geçmişlerine, bilgisayarda ne kadar mühlet geçirdiklerine bakmak lazım. Sonuçta seyrettikleri sinemalar, diziler, girdikleri toplumsal medya hesapları, platformlar, oralardaki konuşmalar bu çocukların radikalleşmesine tesir etmiş olmalı. Hatta etmemesi mümkün değil. Yani bunlar durup dururken olacak şeyler değil. Tahminen çocukların travması vardı, okulda neler yaşadı, devamsızlıkları, başarısızlıkları, bunların hepsi sinyaller verir.”
Özellikle ABD’deki hadiselerde faillerin aksiyonları öncesinde çok fazla sinyal verdikleri görülüyor. Bazen aileler, bazen eğitimciler, bazen yetkili makamlar tarafından atlanabilen bu hassas ayrıntıları görebilmek hayli kritik. Prof. Dr. Demir, Siverek’teki olayda saldırganın olaydan evvel toplumsal medyada akına ait sinyaller verdiğini anımsatıyor.
“Hem Siverek’te hem de 8 Eylül 2025’te İzmir Balçova Polis Merkezi taarruzunda 16 yaşındaki çocuk sinyaller vermiş hatta İzmir’deki hücumda failin arkadaşları ve öğretmenleri aslında sıkıntıyı fark etmiş. Fakat burada en temel sorun, radikalleşme belirtisi gösterip sinyal veren çocuklarda ‘deradikalizasyon’ dediğimiz, yani şiddetten arındırma süreçlerini yapabilecek sistemlere sahip olmamamız.” Prof. Dr. Hilmi Demir
FARK ETTİĞİMİZ SİNYALLERİ NASIL ÖNLEYEBİLİRİZ?
“Biz o sinyallerin farkına varıyoruz lakin ‘Bunları nasıl önleyebiliriz? Çocuktaki bu şiddet eğilimini nasıl geri döndürebiliriz?’ mevzularında düzeneklere sahip değiliz” diyen Prof. Dr. Demir, “Okuldaki güvenliği artıralım. Polis denetimini artıralım. Fakat dünyada örnekler mevcut. Biz de daha geçen hafta çıkan “Yeni Jenerasyon Çeteler ve Radikalleşme” kitabımızda dünyadaki örnekleri inceledik, yapılmış çalışmalara baktık. Orada da tıpkı şeyi gördük ki uzmanlar ‘Aşırı güvenlik önlemleri okulu hapishaneye çevirebiliyor lakin şiddeti önlemiyor’ diyor. Hasebiyle şiddeti önlemek için yalnızca polise, yalnızca güvenliğe başvuramazsınız. Öbür şeyler yapmak lazım” tabirlerini kullanıyor ve şöyle ayrıntılandırıyor: “Mesela riskli bölgelerin tahlil edilip daha sonra tespit edilen okullarda risk tahlil üniteleri oluşturulabilir. Öğretmenlerden, toplumsal bilimlerden, psikologlardan ve polisten oluşan bu ünitelere yetkiler verilebilir. Kurumlar ortasında irtibat güçlendirilip bilgi paylaşımı mümkün kılınabilir. Hatta gerekirse bahse ait bir kanun çalışması yürütülebilir. Yani bununla uğraş için topyekün bir seferberlik ve tekrar yapılanmaya muhtaçlık var.”
‘ARTIK ESKİ DÜNYA YOK’
“Artık dünya değişti, çocuklar değişti, kuşaklar değişti, gençler değişti. Eski dünya yok. Okullarda akran zorbalığı arttı. Çocukların birbirine karşı şiddeti arttı, şiddet temayülleri arttı. Psikiyatrik hastalıklar arttı. Hem de bunlar yalnızca Türkiye’de değil tüm dünyada arttı” diyen Prof. Dr. Demir olayın öbür bir açısına daha değiniyor. Dünyadaki farklı örneklerde görüldüğü üzere gibisi hareketleri işleyenler, radikal kesitler ve görüşler tarafından ikonlaştırılabiliyor ve müsait zihinler bundan etkilenebiliyor: “Bu cins olayların en büyük özelliği şudur. Batı’da gördüğümüz çalışmalar bize daima bunu söyler: Bunlar taklit edilebilecek aksiyonlardır ve o yüzden bunların medyadaki görselliklerini de azaltmak lazım. Şu anda bilmiyoruz; toplumsal platformlarda artta neler konuşuldu. Bunlar kahramanlaşabilir, ikonlaşabilir ve diğerlerine ilham vermeye başlayabilir. Haliyle aksiyonlara ilişkin imajların, aksiyonun kendisinin medyada gösterilmemesi lazım.”
